TG lining nieuws

Toegankelijke en inclusieve musea in Nederland
22/05/2020

Toegankelijke en inclusieve musea in Nederland

Nederland telt zo’n 400 musea. Veel daarvan zijn steeds meer bezig met toegankelijkheid en inclusie. Audiotours en (rolstoel)toegankelijkheid worden steeds normaler gevonden, geleidehonden mogen mee het museum in en ook geleidelijnen zijn al af en toe te zien.

Wettelijke normen zijn er (nog) niet voor de toegankelijkheid van musea, maar musea hebben wel te maken met de Code Diversiteit en Inclusie. Ook naar het Verdrag handicap 2016, dat als doel heeft de samenleving inclusief te maken, wordt steeds strenger gekeken, zodat de Nederlandse musea steeds beter toegankelijk worden voor bezoekers met een beperking. Een aantal initiatieven, onderzoeken en voorbeelden van toegankelijkheid.

Museum4all

Museum4all is een online museumgids van musea, met speciale aandacht voor mensen die minder goed zien. Het doel is mensen te inspireren vaker een museum te bezoeken en musea te laten zien hoe je met eenvoudige aanpassingen de toegankelijkheid voor deze doelgroep kunt verbeteren.

Museumconsulenten

Het Landelijk Contact van Museumconsulenten (LCM) is het samenwerkingsverband van de provinciale museumconsulenten in Nederland. De ondersteuning van musea, met als doel kwaliteitsverbetering en vergroting van het publieksbereik, is de kern van het werk van de museumconsulent. Museumconsulenten geven (startende) musea veel praktische tips en bieden stappenplannen voor het opzetten en beheren van een museum. Op de website staat een een handige zelfscan-checklist met inspirerende voorbeelden van toegankelijkheid.

Bartiméus

Vorig jaar plaatste Bartiméus een artikel over de toegankelijkheid van musea voor mensen met een visuele beperking. Toegankelijkheidsexpert en ervaringsdeskundige Séverine Kas legt in dat artikel uit wat er komt kijken bij een toegankelijk gebouw: ‘Voor ons als toegankelijkheidsteam betekent dat we een nulmeting en advisering op gebouwniveau doen. Daarbij kijken we naar bereikbaarheid, betreedbaarheid, vindbaarheid en veiligheid. Is het gebouw goed bereikbaar met het openbaar vervoer, is de entree duidelijk vindbaar? Voor de veiligheid zowel in en om het gebouw is het belang van trapmarkering groot voor de doelgroep met een visuele beperking, maar ook ouderen hebben hier baat bij. Zo ook bij een goede verlichting en voorkomen van lichthinder. Worden er alternatieven geboden in informatievoorzieningen?'

Studio-i

Studio-i is een initiatief van het Stedelijk Museum Amsterdam en het Van Abbemuseum in Eindhoven. Musea die concrete stappen willen zetten om hun instellingen toegankelijk en inclusief te maken, kunnen bij Studio-i terecht voor inspiratie, kennis en advies.

Museumcheck

Vijf jaar geleden deed een ANWB-panel van 1400 vrijwilligers onderzoek naar de toegankelijkheid van 23 musea met de Museumcheck, een initiatief van ANWB en de Museumvereniging. Aan de hand van een vragenlijst gingen de vrijwilligers in duo’s, waarvan één minder mobiel was, aan de slag. Ze keken niet alleen naar voorzieningen als liften en bankjes om uit te rusten, maar ook naar gastvrijheid, zoals bijvoorbeeld de informatie op de website, informatieborden en bewegwijzering in het museum en het contact met het museumpersoneel. Tijdens hun bezoek gaven de vrijwilligers de musea gemiddeld een 7,5 op het gebied van toegankelijkheid en een 8,2 voor de gastvrijheid.

Zienswijzen

In een samenwerkingsproject tussen Stichting Oogfonds Nederland en Stichting KUBES is in 2019 het project 'Zienswijzen' opgezet. Daarbij bezochten de 'Zienswijzers' (een aantal blinde en slechtziende bezoekers als 'mystery guest') diverse musea en beoordeelden die op toegankelijkheid, klantvriendelijkheid et cetera. Het resultaat, samengevat in De Zienswijzer, werd op 8 oktober 2019 door Zienswijze Séverine Kas overhandigd aan de voorzitter van de Museumvereniging Irene Asscher - Vonk.

Musea Bekennen Kleur

In maart 2020 ging een samenwerkingsverband van 12 musea van start dat helemaal om inclusie en diversiteit draait. Toegankelijkheid in de breedste zin van het woord, dus. Musea Bekennen Kleur, heet dit samenwerkingsverband, waarin de 12 deelnemende musea in actie komen voor meer diversiteit en inclusie.

Van Abbemuseum

Een van de Nederlandse musea die flink aan de weg timmeren op het gebied van toegankelijkheid is het Van Abbemuseum in Eindhoven. Het Van Abbe biedt elke maand een multi-zintuiglijke rondleiding voor blinde en slechtziende bezoekers. Tijdens de rondleiding mogen bezoekers originele kunstwerken aanraken en laat het museum kunst tot leven komen met voelreplica’s, voelmaterialen, belichaming, geur, smaak, muziek, literatuur en poëzie. Het museum ontwikkelde en testte deze methode van rondleiden samen met de doelgroep. Iedere maand is er een nieuwe rondleiding door een ander deel van het museum, zodat er iedere keer iets nieuws valt te ontdekken.

Verzetsmuseum

Het Verzetsmuseum in Amsterdam heeft het deel voor kinderen (Verzetsmuseum Junior) toegankelijk gemaakt voor blinde en slechtziende kinderen, onder andere door geleidelijnen aan te leggen. Het museum is daarnaast rolstoeltoegankelijk, er zijn twee rolstoelen beschikbaar, er is een ringleiding aanwezig in de gehoorzaal en er mag een assistentiehond of blindengeleidehond mee naar binnen. Begeleiders van mensen met een visuele beperking, doven en slechthorenden en mindervaliden - de personen die ze helpen het museum te kunnen bezoeken - mogen gratis naar binnen.

MuZIEum

In het muZIEum in Nijmegen kunnen bezoekers ervaren hoe het leven er 'uitziet' als je blind of slechtziend bent. Bezoekers kunnen kiezen uit een beleving in absolute duisternis, of een ervaring met virtual reality. Een belangrijke missie van het muZIEum is een bijdrage leveren aan de werkgelegenheid van blinden en slechtzienden. Inmiddels zijn er bij het muZIEum 38 mensen met een visuele beperking werkzaam, voornamelijk als gids tijdens de belevingen. In het hele gebouw is een geleideroute aangelegd. De lijnen zijn gelegd in verschillende kleuren, zodat ze ook voor de ziende bezoeker de route aangeven, bijvoorbeeld naar de donkere belevenisruimtes.

Stedelijk museum

Het Stedelijk museum in Amsterdam heeft goed nagedacht over toegankelijkheid, en ook een heel duidelijke pagina voor bezoekers over de toegankelijkheid van het museum.

Museum Beelden aan Zee

Regelmatig organiseert Museum Beelden aan Zee speciale rondleidingen voor blinden en slechtzienden. Dit wordt vooraf besproken en getoetst in samenwerking met Stichting KUBES. Ook wordt er veel aandacht besteed aan het bezoek van 'Den Haag Sculptuur' door blinde en slechtziende bezoekers.

Stichting KUBES

Stichting KUBES is een non-profit vrijwilligersorganisatie die het de blinde en slechtziende kunstliefhebbers mogelijk maakt om te genieten van kunst en cultuur. Wat voor de ziende kunstliefhebber heel vanzelfsprekend is, kan met aanpassingen ook realiteit worden voor mensen met een visuele beperking. KUBES organiseert onder andere toegankelijke excursies naar musea, beeldentuinen of cultureel erfgoed.

De organisatie en uitvoering daarvan ligt in handen van een groep vrijwilligers, waarvan het merendeel zelf een visuele beperking heeft. Zij kennen uit eigen ervaring de barrières die te overwinnen zijn. Vanuit die ervaringen hebben ze een deskundigheid opgebouwd, waarmee zij culturele instellingen vaak weten te motiveren om deze aanpassingen uit te voeren.

In de jaren 90 schreef KUBES de 'Handreiking aan musea', met tips en aanbevelingen over toegankelijke musea. Dit document is inmiddels flink achterhaald en KUBES is bezig met een update.

Zienswijzen

In een samenwerkingsproject tussen Stichting Oogfonds Nederland en Stichting KUBES is in 2019 het project 'Zienswijzen' opgezet. Daarbij bezochten de 'Zienswijzers' (een aantal blinde en slechtziende bezoekers als 'mystery guest') diverse musea en beoordeelden die op toegankelijkheid, klantvriendelijkheid et cetera. Het resultaat, samengevat in De Zienswijzer werd op 8 oktober 2019 door Zienswijze Séverine Kas overhandigd aan de voorzitter van de Museumvereniging Irene Asscher - Vonk.

RAAK Stimuleringsprijs

De RAAK Stimuleringsprijs stimuleert musea hun collectie toegankelijk te maken voor mensen met een visuele beperking. De prijs is een initiatief van het Oogfonds, het Van Abbemuseum en Stichting Dedicon en wordt ondersteund door verschillende fondsen.

De jury, bestaande uit mensen uit de doelgroep, de museumwereld en (blinde) kunstenaars, bepaalt welke drie musea het beste voorstel hebben ingediend en stellen hiermee een shortlist samen. Deze top drie wordt dan bekend gemaakt op de website van RAAK; de drie finalisten krijgen persoonlijk bericht. Vervolgens wordt het publiek gevraagd te stemmen op hun favoriet, zij bepalen de uiteindelijke winnaar. Zie: https://raakstimuleringsprijs.nl/

Conclusie

Er gebeurt al heel veel op het gebied van toegankelijkheid! Tegelijkertijd is er ook nog veel werk aan de winkel. TG Lining en zusterbedrijf Blinkink dragen hier uiteraard graag hun steentje aan bij door musea fysiek toegankelijk te maken voor mensen met een visuele beperking met geleidelijnen en trapmarkeringen. Hierbij geldt altijd: less is more. Waar het kan maken we gebruik van natuurlijke gidslijnen en alleen daar waar echt nodig plaatsen we trap- en waarschuwingsmarkeringen en geleidelijnen.